తెలుగు సినిమాల చతుర్వేది…ఆదుర్తి

(అక్టోబర్ 1 న ఆదుర్తి గారి వర్థంతి సందర్భంగా ఆచారం షణ్ముఖాచారి గారి వ్యాసం)

“చలన చిత్రాలు ప్రయోజనాత్మకంగా వుండాలని, ప్రజలను సంస్కరించాలని, ఉత్తేజపరచాలని, విజ్ఞానవంతుల్ని చెయ్యాలని, వారిలో చైతన్యం కలగజెయ్యాలని చాలామంది అంటూ వుంటారు. కానీ ఆ ఉద్దేశ్యాలతో చిత్రాలు నిర్మించబడటం లేదు. ప్రజలను విజ్ఞానవంతుల్ని చేసే బాధ్యత ప్రభుత్వానిది. మేము వినోదం కోసమే చలన చిత్రాలు నిర్మిస్తుంటాము. ఏ వినోదంకోసం ప్రజలు చిత్రాలు చూస్తున్నారో, ఆ వినోదంకోసమే చిత్రనిర్మాణం జరుగుతోంది. చలనచిత్రాల్లో వినోదం వుంది కాబట్టే ప్రభుత్వం ‘వినోద పన్ను’ విధించింది., కానీ ‘విజ్ఞాన పన్ను’ కాదు కదా! అంతమాత్రాన మేము ప్రజలకు విజ్ఞానం ఇవ్వం అని చెప్పటం లేదు. నిర్మాతకి చిత్రనిర్మాణం ఒకవ్యాపారం. తనకీ, చిత్ర పరిశ్రమకీ పదికాసులు రావాలనే చిత్రాలు నిర్మిస్తాడు. అది సాంఘికం కావచ్చు, జానపదం కావచ్చు.అందులో వినోదం ఉందా లేదా అనేదే మనకు కావలసింది. సినిమాలు చూసి ప్రజలు చెడిపోతున్నారని చాలామంది అంటుంటారు. ఈ సినిమాలవల్లే ప్రేమలు పుట్టాయని, ప్రేమ అనే పదాన్ని సినిమాలే పుట్టించాయని కొందరు ప్రబుద్ధులు అంటూ వుంటారు. ఆనాడు దమయంతీదేవి నలమహారాజుని ప్రేమించలేదా, రుక్మిణీదేవి శ్రీకృష్ణుని ప్రేమించాలేదా?, ఇవన్నీ మనకు ఆదర్శ ఇతిహాసాలు కావా? ప్రేమ అనేమాట సినిమాల్లోంచే పుడితే వీరికేలా తెలుసు. రాణీ సంయుక్తను యే సినిమా చూసి పృధ్వీరాజు ఎత్తుకుపోయాడు? రామాయణ కావ్యంలో ప్రేమలు లేవా?? ఈ ప్రేమను సినిమాలో చూపెడితేనే ప్రజలు చెడిపోతున్నారా?? నేను తీసిన ‘సుడిగుండాలు’, ‘మరో ప్రపంచం’ చిత్రాలు ప్రయోజకర చిత్రాలే! కానీ, ప్రజలెందుకు వాటిని ఆదరించలేదు?” ఈ మాటలు అన్నది ఎవరోకాదు. చలన చిత్ర రంగానికి ఎన్నో విజయవంతమైన చిత్రాలు అందించిన ఆదుర్తి సుబ్బారావు. పైన చెప్పిన మాటలన్నీ ఆదుర్తి అంతరంగాన్ని కొలిచే కొలబద్దలు. నవ్యతకోసం తపించి, కళాత్మక విలువలతో, సినీ ప్రపంచంలో తనదంటూ ప్రత్యేక ముద్రను సంతరించుకున్న జూబిలీ దర్శకుడు ఆదుర్తి సుబ్బారావు. జీవితం నేర్పిన పాఠాలే సుబ్బారావు ఎన్నో మంచి చిత్రాలను రూపొందించేందుకు దోహదపడ్డాయి.

బొంబాయిలో సినిమా నిర్మాణపు తొలి పాఠాలు

ప్రముఖ సినీ దర్శకుడు ఆదుర్తి సుబ్బారావు పుట్టింది 16 డిసెంబర్ 1912న రాజమహేంద్రవరంలో. సుబ్బారావు తండ్రి సత్తెన్న పంతులు ఆ ఊరి తహసిల్దారు. సుబ్బారావు తల్లి రాజ్యలక్ష్మి. ఇద్దరు ఆడ సంతానం తరవాత పుట్టినవాడు కావడంతో సుబ్బారావు గారాబంగా పెరిగాడు. పద్నాలుగో ఏటనే స్కూలు ఫైనల్ పాసై కాకినాడ పిఠాపురం రాజా కాలేజిలో ఇంటర్మీడియట్ లో చేరాడు. కానీ సుబ్బారావుకు చదువుమీదకన్నా ఫోటోగ్రఫీ, గ్రంధ పఠనం మీద ఆసక్తి మెండు. తమ్ముడు, అక్కలిద్దరినీ తీసుకెళ్లి గోదావరి గట్టున కూర్చోబెట్టి వివిధ భంగిమల్లో ఫోటోలు తీసేవాడు. సినిమాలు చూస్తూ తనుకూడా గొప్ప కెమెరామన్ కావాలని కలలు కనేవాడు. స్నేహితులు చెప్పిన మాటలు వంటబట్టి ఫోటోగ్రఫీ మీద ఆసక్తితో చదువుకు స్వస్తిచెప్పి తండ్రి వారిస్తున్నా వినకుండా బొంబాయి పయనమయ్యారు. ఆతను బొంబాయి వెళ్లడం తల్లిదండ్రులకు సుతరామూ ఇష్టంలేదు. బొంబాయిలో వుండాలంటే తననుంచి ఎటువంటి సహాయ సహకారాలు అందవని తండ్రి హెచ్చరించినా ఆదుర్తి లెక్ఖ చెయ్యలేదు. తన ధ్యేయమొక్కటే.. మంచి ఫోటోగ్రాఫర్ కావడం. తల్లిదండ్రుల మాటలు కాదని బొంబాయి వెళ్లి కాలేజ్ ఆఫ్ ఫోటోగ్రఫీ లో కెమెరామన్ కోర్సులో చేరాడు. అది మూడేళ్ళ కోర్సు. అంతకాలం ఆ కాలేజీలో కూర్చోవడం సుబ్బారావుకి కష్టమనిపించింది. ఆ కోర్సుకు మధ్యలోనే మంగళంపాడి బొంబాయి స్టూడియోల్లో ప్రయత్నించి కెమెరా శాఖలో చేరాడు. అయితే సుబ్బారావుని కెమెరామన్ లు దగ్గరకుకూడా రానివ్వలేదు. అంతేకాదు, కెమెరాను ఉంచే ట్రాలీని కూడా ముట్టుకోనివ్వలేదు. ఇక లాభం లేదని ‘బాంబే ఫిలిం లేబరేటరీ’లో చేరి ప్రాసెసింగ్, ప్రింటింగ్ పనులు నేర్చుకున్నాడు. చివరకు విజయభట్ నిర్మించిన ‘రామరాజ్య’'(1943) అనే హిందీ సినిమాకు కెమెరా అసిస్టెంటుగా పనిచేసే అవకాశం వచ్చింది. మహాత్మా గాంధీ తన జీవితం మొత్తంమీద చూసిన ఏకైక చిత్రం యీ ‘రామరాజ్య’. ఆదుర్తి ఈ చిత్రానికి ఎంతో ప్రతిభావంతంగా పనిచేసినా తన సీనియర్ల చేతుల్లో వేధింపులు తప్పలేదు. దాంతో విరక్తి చెందిన ఆదుర్తి సినిమాటోగ్రఫి శాఖకు ఉద్వాసన చెప్పారు. తర్వాత ఫిలిం ప్రాసెసింగ్‌ విభాగంలో చేరారు. అందులో కూడా ఇమడలేకపోయారు. కొంతమంది మిత్రుల సూచనల మేరకు ఎడిటింగ్‌ శాఖపై దృష్టి పెట్టారు. దీనా నార్వేకర్‌ అనే ఎడిటర్‌ దగ్గర అసిస్టెంటుగా చేరి ఆయన ప్రశంసలు చూరగొన్నారు. తరవాత దీనా నార్వేకర్ వద్ద ఎడిటింగ్ శాఖలో చేరాడు. అప్పుడు ఆదుర్తి నెలజీతం పాతిక రూపాయలు. నాళం నాగేశ్వరరావు అనే తెలుగు బిడ్డ ఆదుర్తి పనిచేసే స్టూడియోలోనే సంగీత విభాగంలో పనిచేసేవాడు. ఇద్దరికీ మైత్రి కుదిరింది. అతని ప్రోత్సాహంతో కవిత్వం రాయడం మొదలెట్టి ఆదుర్తి ‘వనరాణి’, మంగళసూత్రం’, ‘సర్కస్ రాజు’ వంటి కొన్ని తెలుగు సినిమాలకు పాటలు, మాటలు రాశాడు. ప్రముఖ నాట్యాచార్యుడు పండిట్ రవిశంకర్ సోదరుడు ప్రముఖ నాట్యాచార్యుడు ఉదయశంకర్ రచన, దర్శకత్వం నిర్వహిస్తూ నిర్మించిన ‘కల్పన’ (1948) చిత్రంలో ఆదుర్తిని సహాయ దర్శకునిగా, ఆసిస్టంట్ ఎడిటర్ గా తీసుకున్నాడు. అప్పుడు ఆదుర్తి నెలజీతం 175 రూపాయలు. చిత్రనిర్మాణ సమయంలో అనేక విషయాలమీద ఆదుర్తి ఇచ్చిన సలహాలను ఉదయశంకర్ కూలంకషంగా చర్చించి వాటిని పాటించారు. ఈ సినిమా ఒక నాట్య ప్రధాన దృశ్యకావ్యం. ఈ చిత్రం విదేశీ విమర్శకుల మన్ననలు అందుకుంది. ‘కల్పన’ చిత్రానికి డ్యాన్సర్లను ఎంపిక చేసేందుకు ఆదుర్తి ఆంధ్రదేశ పర్యటన చేస్తూ రాజమహేంద్రవరం వచ్చేసరికి తండ్రి స్వర్గస్తులయ్యారని తెలిసింది. అలా తండ్రికి అంత్యక్రియలు చేసే భాగ్యానికి కూడా ఆదుర్తి నోచుకోలేదు. కల్పన చిత్రానికి పనిచేస్తుండగా బందరు పట్టణంలో వున్న డాక్టర్ మర్రిపాటి హనుమంతరావు కుమార్తె కామేశ్వరీబాలను ఆదుర్తి వివాహం చేసుకున్నాడు.

Director Adurthi Subbarao

మద్రాసు నగరంలో ఆదుర్తి…

‘కల్పన’ చిత్ర నిర్మాణం పూర్తయ్యాక, మద్రాసులో తెలుగు చలనచిత్ర పరిశ్రమ ఊపందుకుంటున్న దశలో ఆదుర్తి మద్రాసులో తొలిఅడుగులు వేశారు. మద్రాసు వచ్చిన తరవాత పూర్తి స్థాయి ఎడిటర్‌గా ‘పారిజాతాపహరణం’ అనే తమిళ చిత్రానికి పని చేశారు. అదుర్తికి మంచి సాహిత్య ప్రతిభ ఉండడంతో పాట రచన, మాట రచన మీద కూడా దృష్టి పెట్టారు. ‘మంగళసూత్రం’, ‘ఒకరోజు రాజు’, ‘సర్కస్‌రాజు’ వంటి కొన్ని సినిమాలకు మంచి పాటలు రాశారు. అందుకే ఆదుర్తి తీసే సినిమాల్లో మంచి పాటలు ఆవిష్కరింపబడతాయి. కొంతకాలం తన తమ్ముడు ఆదుర్తి నరసింహమూర్తి నిర్వహించే ‘హారతి’ పత్రికకు ఆదుర్తి సుబ్బారావు ఎడిటర్ గా కూడా వ్యవహరించారు. తరవాత కొంతకాలానికి ప్రముఖ దర్శకుడు కె.ఎస్. ప్రకాశరావు ‘దీక్ష’ (1951) చిత్రాన్ని నిర్మిస్తూ ఆదుర్తిని సహాయదర్శకుడిగా తీసుకున్నారు. ఆదుర్తి పనితనానికి ప్రశంసలు రాగా 1953 లో ప్రకాశరావు నిర్మించిన ‘కన్నతల్లి’, ఈస్ట్ ఇండియా వారు చిత్తజల్లు పుల్లయ్య దర్శకత్వంలో నిర్మించిన ‘సంక్రాంతి’ (1952) చిత్రాలకు ఎడిటర్ గా పనిచేసి ఆదుర్తి తన పనితనాన్ని నిరూపించుకున్నారు. అప్పట్లో ప్రకాష్ స్టూడియోలో డి.బి. నారాయణ జనరల్ మేనేజర్ గా, ఎస్. భావనారాయణ ప్రొడక్షన్ ఎక్ష్జిక్యూటివ్ గా పనిచేవారు. వారిద్దరూ రాజమండ్రి వాసులే కావడంతో వారితో ఆదుర్తికి స్నేహం కుదిరింది. ముగ్గురూ కలిసి 1953లో ఒక శుభముహూర్తాన ‘అమరసందేశం’ (1954) సినిమా తీయాలని నిర్ణయించారు. వీరి పట్టుదల తెలిసిన నవయుగ శ్రీనివాసరావు పెట్టుబడి పెట్టేందుకు ముందుకు వచ్చారు. సాహిణీ ప్రొడక్షన్స్ బ్యానర్ మీద నిర్మించిన ఈ సినిమా గొప్పగా ఆడకపోయినా దర్శకుడిగా ఆదుర్తి కి మంచి సమర్ధవంతమైన దర్శకుడనే పేరొచ్చింది. రెండవ ప్రయత్నంగా ‘పాండురంగ మహాత్మ్యం’ తీదామనుకున్నారు. అయితే ఎన్.టి. రామారావు అదే ప్రయత్నంలో వున్నారని తెలిసి ఆ ప్రయత్నాన్ని విరమించుకున్నారు. అప్పుడే అన్నపూర్ణావారు ‘దొంగరాముడు’ సినిమా తరవాత రెండవ చిత్రానికి ప్రయత్నాలు మొదలుపెట్టారు. దుక్కిపాటి మధుసూదనరావు, భావనారాయణ సలహామీద ‘అమర సందేశం’ చూసి దర్శకుని ప్రతిభకు ఆకర్షితుడై అన్నపూర్ణా బ్యానర్ మీద తాము నిర్మించబోతున్న రెండవచిత్రం ‘తోడికోడళ్ళు’ (1957) కు ఆదుర్తిని దర్శకునిగా తీసుకున్నారు. బెంగాలి నవల ‘నిష్కృతి’ ఆధారంగా నిర్మించిన ఆ చిత్రం శతదినోత్సవం చేసుకుంది. ఉత్తమ చలనచిత్ర బహుమతి కూడా అందుకుంది. కుటుంబ కథలను సినిమాలుగా మలచడంలో ఆదుర్తి ప్రవీణుడు. ఆయన సినిమాల్లో సమాజానికి చేటు చేసే సన్నివేశాలు లేశమాత్రమైనా కనిపించవు. ప్రేక్షకులకు నచ్చేలా కుటుంబకథా చిత్రాలను నిర్మించి అద్భుత విజయాలను అందుకున్న మేధావి ఆదుర్తి. ‘తోడికోడళ్ళు’ చిత్రాన్ని ‘ఎంగవీట్టు’ మహాలక్ష్మి’ గా తమిళంలో నిర్మిస్తే అక్కడకూడా ఆ సినిమా స్మాష్ హిట్ గా నిలిచింది. ఈ రెండు చిత్రాలకు స్క్రీన్ ప్లే సమకూర్చడమే కాకుండా ఎడిటింగ్ బాధ్యతలు కూడా ఆదుర్తే నిర్వహించారు. తరవాత యర్రా నారాయణ స్వామి కి ‘ఆడపెత్తనం’ (1958) సినిమా చేశారు. అన్నపూర్ణా సంస్థ కు బెంగాలి నవల అగ్ని పరీక్ష ఆధారంగా నిర్మించిన ‘మాంగల్యబలం’ (1959), దాని తమిళ వర్షన్ ‘మంజల్ మహిమై’ రెండూ సూపర్ హిట్లయ్యాయి. ఫిలింఫేర్ బహుమతి తో బాటు ప్రాంతీయ ఉత్తమ చిత్ర బహుమతి కూడా ఈ చిత్రం అందుకుంది. తరవాత అదే సంస్థకు ఇద్దరుమిత్రులు, చదువుకున్న అమ్మాయిలు, డాక్టర్ చక్రవర్తి, వెలుగునీడలు, పూలరంగడు చిత్రాలకు దర్శకత్వ బాధ్యతలు నిర్వహించారు. బాబూ మూవీస్ పతాకం మీద సి.సుందరం నిర్మించిన మంచిమనసులు, మూగమనసులు, అందరూ కొత్త తారలతో తేనెమనసులు, కన్నెమనసులు చిత్రాలను ఆదుర్తి సొంతసినిమాలుగానెంచి దర్శకత్వ బాధ్యతలు తీసుకున్నారు. డాక్టర్ చక్రవర్తి చిత్రానికి నంది బహుమతి అందుకున్నారు. సుడిగుండాలు లఘు బడ్జట్ చిత్రానికి కూడా నంది బహుమతి లభించింది. జాతీయ స్థాయిలో సుడిగుండాలు, డాక్టర్ చక్రవర్తి, మూగమనసులు, నమ్మినబంటు, మాంగల్యబలం, తోడికోడళ్ళు చిత్రాలు ప్రశంసలు అందుకున్నాయి. మూగమనసులు చిత్రాన్ని ‘మిలన్’ పేరుతో హిందీలో నిర్మించి నూతన్ కు ఉత్తమనటి గా జాతీయ బహుమతిని ఇప్పించగలిగారు. తరవాత తేనెమనసులు చిత్రాన్నిహిందీలో ‘మన్ కా మీత్’ గా నిర్మించారు. ఇవి కాక డోలి, దర్పన్, మస్తానా, రఖ్ వాలా, జీత్, ఇన్సాఫ్, జ్వర్ భాటా వంటి హిందీ సినిమాలు నిర్మించారు. మాయదారి మల్లిగాడు, గాజుల కిష్టయ్య మరచిపోని ఆదుర్తి సినిమాలు.

ఆదుర్తి హిందీ చిత్రాల విశేషాలు

ఆదుర్తి హిందీ చలనచిత్ర దర్శకత్వ ప్రస్థానం 1967లో ‘మిలన్’ చిత్రంతో మొదలై 1975లో హతాన్మరణం పొందేదాకా 10 చిత్రాల వరకు (అంటే ‘సున్హేరా సంసార్’) సాగింది. ఆదుర్తి సారధ్యం వహించిన హిందీ చిత్రాలు వరసగా మిలన్ (1967), మన్ కా మీత్ (1968), డోలీ (1969), దర్పణ్ (1970), మస్తానా (1970), రఖ్ వాలా (1971), జీత్ (1972), ఇన్సాఫ్ (1973), జ్వర్ భాటా (1973), సున్హేరా సంసార్ (1975). తెలుగులో బాబూ మూవీస్ సంస్థ, ఆదుర్తి దర్శకత్వంలో నిర్మించిన ‘మూగ మనసులు’(1963) చిత్రానికి రీమేక్ ‘మిలన్’ చిత్రం. ప్రసాద్ ప్రొడక్షన్స్ సారధి ఎల్.వి. ప్రసాద్ నిర్మించిన ఈ చిత్రం లో సునీల్ దత్, నూతన్, జమున ముఖ్యపాత్రలు ధరించారు. లక్ష్మికాంత్ ప్యారేలాల్ వీనులవిందైన సంగీతం ప్రేక్షకుల్ని అలరించింది. ఇది ఒక అపురూపమైన ప్రేమకథ. పూర్వజన్మపరిజ్ఞానం కలిగిన ప్రేమికుల యదార్దగాధ ఆధారంగా తెలుగులో నిర్మించిన మూగమనసులు చిత్రం లాగే మిలన్ చిత్రంకూడా నడుస్తుంది. చావు, పుట్టుక అనేవి దేహానికేగాని, ఆత్మకు కావని ఈ చిత్రం చెబుతుంది. ఆదుర్తి శిష్యుడు, ప్రముఖ దర్శకుడు టి. కృష్ణ ఈ చిత్రానికి అసిస్టెంట్ డైరెక్టర్ గా, ఎడిటర్ గా రెండు బాధ్యతల్ని సమర్ధవంతంగా నిర్వహించాడు. పి.ఎల్. రాయ్ సినిమాటోగ్రాఫర్ గా, ఆనంద్ బక్షి గేయరచయితగా వ్యవహరించిన ఈ చిత్రానికి పాటలు ముఖేష్, లతాజీ పాడారు. ఈ చిత్రాన్ని గంగానది మీద, దాని తీర ప్రాంతాల్లో చిత్రీకరించారు. పల్లెటూరి పడవ నడిపే యువకునిగా సునీల్ దత్ నటన చాలా బాగుంటుంది. జమున నటన ‘గంగా జమున’ చిత్రంలో వైజయంతిమాల నటనను గుర్తుకు తెస్తుంది. ఈ చిత్రానికి మూడు ఫిలిం ఫేర్ అవార్డులు లభించాయి. నూతన్ కి ఉత్తమ నటి బహుమతి, లక్ష్మీకాంత్ ప్యారేలాల్ కి ఉత్తమ సంగీత దర్శకుని బహుమతి, జమునకు ఉత్తమ సహాయనటి బహుమతి లభించాయి. ‘మిలన్’ చిత్రాన్ని బెంగాలీ భాషలోకి తర్జుమా చేసారు. ఈ చిత్రం దర్శకునిగా ఆదుర్తికి మొదటి హిందీ చిత్రం కాగా హిందీ చిత్రసీమలో నిలదొక్కుకొనే అవకాశాన్ని కల్పించింది.

మరిన్ని ముగింపు విశేషాలు

వైవిధ్య భరితమైన కథలతో, నవ్యతకుపట్టం గడుతూ, వినూత్న రీతిలో దర్శకత్వ ప్రతిభను చాటుకున్న ఆదుర్తి సుబ్బారావు ఎక్కువగా తెలుగులో తీర్చి దిద్దిన చిత్రాలనే హిందీలో పునర్నిర్మించారు. అందుచేత ఆదుర్తి దర్శకత్వ ప్రతిభకు తెలుగులో ముందే పట్టం కట్టటం జరిగింది. హిందీలో చిత్రాల్ని నిర్మించేటప్పుడు స్థానిక సంప్రదాయాలను, కట్టుబాట్లు, అలవాట్లను దృష్టిలో వుంచుకొని చిత్రాలు నిర్మించారు. అర్ధాంతరంగా అనారోగ్యంతో 01-10-1975 న కాలం చెయ్యకుండా వుండి వుంటే ఇంకా మంచి చిత్రాలు ఆదుర్తి మనకు అందించేవారేమో! ఆదుర్తి తన జీవన ప్రస్థానంలో 26 తెలుగు చిత్రాలు, 2 తమిళ చిత్రాలు, 10 హిందీ చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించారు. హిందీలో తాతినేని ప్రకాశరావు, ఎల్.వి. ప్రసాద్ వంటి మేధావుల సరసన సంప్రదాయాన్ని కొనసాగిస్తూ హిందీలో కూడా విజయవంత మైన చిత్రాలు నిర్మించి, తాతినేని రామారావు, బాపయ్య, లక్ష్మి దీపక్ వంటి తరవాత తరం దర్శకులకు ఆదుర్తి మార్గదర్శకుడైనారు. ముఖ్యంగా నటశేఖర కృష్ణకు తేనెమనసులు చిత్రంలో హీరో పాత్రనిచ్చి కన్నెమనసులు, మాయదారి మల్లిగాడు, గాజులకిష్టయ్య వంటి మంచి చిత్రాల్లో అవకాశం కల్పించి సాహసవంతమైన నటునిగా, నిర్మాతగా, దర్శకునిగా తీర్చిదిద్దిన ఘనత ఆదుర్తి సుబ్బారావుదే!!

ఆచారం షణ్ముఖాచారి
(9929 54256)

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Share via
Copy link
Powered by Social Snap