తెలుగువారి ఇంటి నృత్యమైన కూచిపూడికి విశ్వవ్యాప్త గుర్తింపు తెచ్చిన అరుదైన కళాకారులలో వేదాంతం రాధేశ్యామ్ ఒకరు. తన శ్వాస ఉన్నంత వరకు కూచిపూడి నాట్యానికే అంకితం అని చాటిన ఆయన జీవనయానం, నాట్య ప్రస్థానం నేటి తరానికి ఎంతో స్ఫూర్తిదాయకం.

జననం, నాట్య అభ్యాసం: కృష్ణా జిల్లా మొవ్వ మండలం కూచిపూడి గ్రామంలో 1955 నవంబరు 1న సూర్యనారాయణ, సత్యవతమ్మ దంపతులకు రాధేశ్యామ్ జన్మించారు. ఏడేళ్ల ప్రాయంలోనే నాట్య రంగప్రవేశం చేసిన ఆయన.. పసుమర్తి కృష్ణమూర్తి, వేదాంతం పార్వతీశం, వెంపటి చినసత్యం, పసుమర్తి వేణుగోపాలకృష్ణశర్మ వంటి ఉద్ధండుల వద్ద నాట్యాభ్యాసం చేశారు.

నాట్య ప్రస్థానం – విశేష ప్రయోగాలు: గ్రాంథిక బ్రాహ్మణులకు మాత్రమే పరిమితమైన కూచిపూడిని జనసామాన్యానికి చేరువ చేయాలన్నది ఆయన ప్రధాన ఆశయం. నాట్యశాస్త్ర నియమాలకు భంగం కలగకుండా ఆయన ఎన్నో ప్రయోగాలు చేశారు.

గొల్లకలాపానికి పూర్వవైభవం: దశాబ్దాల క్రితం కనుమరుగైన ‘గొల్లకలాపం’ రూపకానికి తన సొంత ఆలోచనలు జోడించి, పిండోత్పత్తి, ఆత్మయజ్ఞం అనే రెండు భాగాలుగా ఆయన అద్భుతంగా ప్రదర్శించారు.

కృష్ణదేవరాయ నాట్యవిలాసం: శ్రీకృష్ణదేవరాయలు కళలకు చేసిన సేవలను వివరిస్తూ స్వయంగా ఈ నృత్య రూపకాన్ని రచించారు. అనంతపురం జిల్లాలో జరిగిన రాయల ఉత్సవాల్లో ఇందులో ఆయన రాజనర్తకిగా నటించి ప్రేక్షకులను మెప్పించారు.

ప్రహ్లాద భక్త విజయం: ‘భక్త ప్రహ్లాద’ నృత్య రూపకాన్ని మరింత విస్తృతంగా మార్చి, 2008లో అమెరికాలో తానే స్వయంగా సూత్రధారుడిగా ప్రదర్శన ఇచ్చారు.

మరువలేని ఘట్టాలు: 1984లో గురువు వెంపటి చినసత్యం గారితో కలిసి ప్యూర్టోరికోలో ప్రదర్శించిన నాట్యం ఆయన జీవితంలో ఒక మరువలేని ఘట్టం. అందులో ఎలాంటి ముందస్తు సన్నద్ధత లేకుండా అప్పటికప్పుడు ‘నారదుడి’ పాత్రను స్వీకరించి, తన సమయస్ఫూర్తితో ఆయన కనబరిచిన అభినయానికి విదేశీ ప్రేక్షకులు నీరాజనాలు పట్టారు. ఆరుద్ర లాంటి మహాకవులు సైతం ఆయన నటనకు ముగ్ధులై ఆశీర్వదించారు.

పదవులు, పురస్కారాలు: దూరదర్శన్‌లో ఏ-గ్రేడ్ కళాకారుడిగా ఉన్న ఆయన, ఉషా పరిణయం, శివతాండవం, విప్రనారాయణ తదితర రూపకాల్లో ఎన్నో పాత్రలు పోషించారు. ఆయన కళాసేవకు గానూ ఎన్నో ఉన్నత పురస్కారాలు వరించాయి.

*2014 లో అప్పటి రాష్ట్రపతి ప్రణబ్ ముఖర్జీ చేతుల మీదుగా కేంద్ర సంగీత నాటక అకాడమీ పురస్కారం.
*ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ ఉగాది, హంస, కళారత్న పురస్కారాలు.
*సిలికానాంధ్ర అంతర్జాతీయ కూచిపూడి నృత్యోత్సవంలో గిన్నిస్ బుక్ పురస్కారం.
*రెండవ అంతర్జాతీయ తెలుగు మహాసభలు -2024 లో పూర్ణకుంభ పురస్కారం

ఆంధ్రప్రదేశ్ సాంస్కృతిక శాఖ ఉపసంఘం సభ్యుడిగా, బెంగళూరు కూచిపూడి నాట్య టెక్స్ట్ బుక్ సంఘం అధ్యక్షుడిగా విశేష సేవలు.

భవిష్యత్ తరాలకు సందేశం:
నాట్యం అనేది కేవలం ప్రదర్శన కోసమే కాదు, అది శారీరక, మానసికోల్లాసానికి ఒక మంచి టానిక్ అని రాధేశ్యామ్ విశ్వసిస్తారు.
కూచిపూడి భవిష్యత్తు కోసం ఆయన చెబుతున్న సూచనలు:
రాజపోషణ: కళలు బతకాలంటే ప్రభుత్వాల ప్రోత్సాహం, నిధుల కేటాయింపు తప్పనిసరి.
పాఠశాలల్లో విద్య: ప్రాథమిక పాఠశాల స్థాయి నుంచే పిల్లలకు లలితకళలు నేర్పడానికి ప్రత్యేక పీరియడ్లు, ఉపాధ్యాయులు ఉండాలి.
నిబద్ధత: ఆచారాన్ని, పద్ధతిని కచ్చితంగా పాటిస్తూ.. సాహిత్యం, సంగీతం, భావం, అభినయం సమంగా ఎదిగేలా కృషి చేయాలి.

నృత్యం శారీరక, మానసికోల్లాసానికి ఎంతో దోహదపడుతుంది :
శారీరక, మానసికోల్లాసానికి, వ్యక్తిత్వ వికాసానికి కళ మంచి టానిక్కు లాంటిదని. ప్రదర్శనకారులే కాదూ.. ప్రేక్షకులూ ఎంతో ఉల్లాసానికి, ఉత్సాహానికి లోనవుతారని. కాకతీయ రాజులు యుద్ధానికి బయల్దేరే ముందు తమ సేనల్ని ‘పేరిణి’ నృత్యరూపకం ద్వారా కార్యోన్ముఖుల్ని చేసేవారని రాధేశ్యామ్ అంటారు.

పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం నుంచి ఉద్యోగ విరమణ పొందిన అనంతరం, స్వగ్రామంలోనే ఉంటూ చివరి శ్వాస వరకూ కూచిపూడి కళామతల్లి సేవలోనే తరిస్తానని ప్రకటించిన శ్రీ వేదాంతం రాధేశ్యామ్ నిజమైన కళా తపస్వి.

–కళాసాగర్ యల్లపు