ఆకొండి శ్రీనివాస రాజారావు: గానం నుండి గ్రంథ రచన వరకు ఒక విశిష్ట ప్రస్థానం

సంగీతం కేవలం వినోదం కాదు; అది ఒక సంస్కృతి జ్ఞాపకం, ఒక సమాజపు ఆత్మ; ఒక తరానికి మరో తరంతో ఏర్పడే సాంస్కృతిక వారధి. ముఖ్యంగా శాస్త్రీయ సంగీత సంప్రదాయం విషయంలో గురు–శిష్య పరంపర, సాధన, ప్రదర్శన, రచన, పరిశోధన, ప్రచారం – ఇవన్నీ పరస్పరం ముడిపడి ఉంటాయి. ఈ అన్ని పార్శ్వాలను తన జీవితంలో సమన్వయపరచుకుంటూ ముందుకు సాగిన సంగీతజ్ఞుల్లో ఆకొండి శ్రీనివాస రాజారావు ఒక విశిష్టమైన వ్యక్తిత్వంగా కనిపిస్తారు.

ఆయన 23 జూన్ 1964న జన్మించారు. బాల్యం నుంచే సంగీతానురక్తి పెంపొందడానికి కుటుంబ వాతావరణం, గురువుల మార్గదర్శకత్వం ప్రధాన కారణాలుగా నిలిచాయి. ఆయన సంగీత ప్రస్థానం ఒక్క గాత్రసంగీత సాధనకే పరిమితం కాలేదు. సంగీతాన్ని నేర్చుకోవడం, పాడడం, బోధించడం, సంగీత రచనలు చేయడం, పాత సంగీత సంపదను సేకరించడం, సంగీత సభలను నిర్వహించడం, కొత్త తరానికి అందించడం వంటి అనేక రంగాల్లో ఆయన తన కృషిని విస్తరించారు.

గురుపరంపరలో రూపుదిద్దుకున్న సంగీత వ్యక్తిత్వం ఆకొండి.
ఏ శాస్త్రీయ కళాకారుడి ప్రతిభను అర్థం చేసుకోవాలన్నా అతని గురుపరంపరను తెలుసుకోవడం అవసరం. ఆకొండి శ్రీనివాస రాజారావు సంగీత జీవితంలో కూడా గురువుల పాత్ర అత్యంత ప్రాధాన్యమైనదిగా కనిపిస్తుంది. స్వయానా తల్లిగారైన శ్రీమతి సత్యవతి, ఎం.ఎల్. నరసింహం, కీ.శే. అల్లంరాజు సోమేశ్వరరావు, ముఖ్యంగా సంగీత కళానిధి నేదునూరి కృష్ణమూర్తి ఆయనను సంగీతజ్ఞుడిగా తీర్చిదిద్దారు. వీరి వద్ద పొందిన సంగీత శిక్షణ ఆయన శాస్త్రీయ సంగీతానికి పునాది వేసింది.

గురువు వద్ద నేర్చుకున్నది కేవలం స్వరాలను పలకడం కాదు. ఒక రాగాన్ని ఎలా గ్రహించాలి, దాని స్వరూపాన్ని ఎలా కాపాడాలి, తాళాన్ని ఎలా అనుసరించాలి, సాహిత్యాన్ని భావంతో ఎలా పలికించాలి, కచేరీని ఎలా నిర్మించాలి, శ్రోతతో సంగీతం ద్వారా ఎలా సంబంధం ఏర్పరచుకోవాలి – ఇవన్నీ గురుశిష్య పరంపరలోనే అంతర్లీనంగా వస్తాయి. అందువల్ల రాజారావుగారి సంగీత వ్యక్తిత్వాన్ని ఆయన గురుపరంపర నుంచి వేరుచేసి చూడటం సాధ్యం కాదు.

నాలుగు దశాబ్దాలకు పైబడిన సంగీత ప్రయాణం
1980 నుంచి దేశంలోని ప్రముఖ సంగీత సభల్లో, తదనంతరం 1986 నుంచి ఆకాశవాణి, టి.వి. వంటి ప్రసార మాధ్యమాల్లో ఆయన సంగీత కార్యక్రమాలు నిర్వహించినట్లు తెలుస్తుంది. అంటే బాల్య–యౌవన దశలో ప్రారంభమైన సంగీత సాధన, క్రమంగా ప్రజా ప్రదర్శనల స్థాయికి చేరి, తరువాత ప్రసార మాధ్యమాల ద్వారా విస్తృత శ్రోతలను చేరుకుంది. ఈ వ్యాస రచయిత స్వీయానుభవం – తిరుమల, శ్రీనివాస మంగాపురం, ఒంటిమిట్ట కోదండ రామాలయం వంటి పుణ్య స్థలాల్లో స్వామి సన్నిధిలో వీరి కీర్తనల రికార్డును ఎన్నో సార్లు వినడం. విన్నప్పుడల్లా ఫోన్ చేసి ఆయనకు వినిపించడం.

వీరి ప్రయాణంలో ఒక ముఖ్యమైన అంశం – సంగీతాన్ని వేదికపైన మాత్రమే కాక, సమాజంలో ఒక సాంస్కృతిక కార్యకలాపంగా కొనసాగించడం. సంగీత సభలు, ఉత్సవాలు, శిక్షణా కార్యక్రమాలు, సంగీత సంబంధిత ప్రచురణలు మొదలైన వాటితో ఆయనకు ఏర్పడిన అనుబంధం ఒక కళాకారుడి పరిధిని దాటి ఒక సంగీత కార్యకర్తగా ఆయన స్థానాన్ని తెలియజేస్తుంది. ఆయన గురించి అందుబాటులో ఉన్న ఆధారాలు కూడా ఇదే విషయాన్ని ధృవీకరిస్తున్నాయి. ఉదాహరణకు, నారాయణ తీర్థులు, తూము నరసింహదాసు, రామదాసు వంటి వారి కీర్తనలను కూడా ఆయన గానం చేసినట్లు సంగీత వనరుల్లో నమోదై ఉంది.
(andhrabharati.com) కేవలం గాయకుడిగా చెప్పడం ఆయన కృషిని పరిమితం చేసినట్లే అవుతుంది. సంగీత రచయితగా ఆకొండి శ్రీనివాస రాజారావుగారి ప్రత్యేకత – రచనలు, సంకలనాలు, సంగీత సంబంధిత గ్రంథాలు ఆయనకు సంగీత రచయిత, సంకలనకర్త, పరిశోధకుడు, ప్రచారకర్త అనే మరిన్ని పార్శ్వాలు ఉన్నాయని తెలియజేస్తున్నాయి.

‘సంగీత విద్యా ప్రకాశిక’, ‘సంగీత స్వరాలు’, ‘సంగీత పాఠాలు’ వంటి గ్రంథాలు సంగీత విద్యను సాధారణ పాఠకుడికి, విద్యార్థికి అందుబాటులోకి తీసుకురావాలనే ఆయన ప్రయత్నాన్ని సూచిస్తాయి. ‘సంగీత స్వరాలు’ సంకలనంలో ఆయనను సంకలనకర్తగా పేర్కొంటూ, ఆ గ్రంథం సంగీత విద్యార్థులకు ఉపయోగపడే విధంగా రూపొందినట్లు ప్రచురణ వివరాలు తెలియజేస్తున్నాయి.

తరాల సాంస్కృతిక వారధి: ఆకొండి శ్రీనివాస రాజారావు
ఇక్కడ గమనించవలసిన విషయం ఏమిటంటే- సంగీతాన్ని పాడటం ఒక ఎత్తైతే; సంగీత జ్ఞానాన్ని అక్షరబద్ధం చేసి తరువాతి తరానికి అందించడం మరో ఎత్తు. రెండో పని మొదటి పనికంటే తక్కువది కాదు. ఒక కళాకారుడి వ్యక్తిగత ప్రతిభ కాలంతో పాటు కనుమరుగయ్యే అవకాశం ఉంటుంది; కానీ ఆయన రాసిన పుస్తకం, సంకలనం, పరిశోధనా రచన మాత్రం తరువాతి తరాలకు ఆధారంగా నిలుస్తుంది. సంగీత చరిత్రను భద్రపరచాలనే తపన ఆకొండి శ్రీనివాస రాజారావుగారి కృషిలో అత్యంత ప్రాధాన్యమైన అంశం. ఈ సందర్భంలో ఆయన రచించిన ‘కాకినాడ సంగీత సౌరభం’, ‘తూర్పుగోదావరి జిల్లా వాగ్గేయకార వైభవం’ అనేవి ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించదగినవి. ఈ గ్రంథాలు ఆయా ప్రాంతానికి సంబంధించిన సంగీత చరిత్రలుగా కాకుండా, ఆ ప్రాంతంలో పనిచేసిన సంగీత విద్వాంసులు, వాగ్గేయకారులు, గాయకులు, గురువులు, సంగీత సంస్థలు, సభలు, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలను నమోదు చేసే ప్రయత్నంగా ప్రశంసించబడింది.
(64kalalu.com) ఇది చాలా ముఖ్యమైన సేవ. ఎందుకంటే ఒక ప్రాంతంలో దశాబ్దాల పాటు సంగీతాన్ని అభివృద్ధి చేసిన కళాకారుల గురించి వారు జీవించి ఉన్నంతకాలం మాత్రమే సమాచారం లభిస్తుంది. తరువాత వారి జ్ఞాపకాలు క్రమంగా మసకబారుతాయి. పాత కచేరీల వివరాలు, గురువుల పేర్లు, సభల చరిత్ర, కళాకారుల సేవలు, స్థానిక సంగీత సంప్రదాయాలు – ఇవన్నీ నమోదు చేయకపోతే అవి చరిత్రలోని ఖాళీలుగా మిగిలిపోతాయి.

ఆకొండి శ్రీనివాస రాజారావు చేసిన సేకరణ–సంకలన కృషి అందువల్ల ఒక వ్యక్తిగత రచనా కార్యక్రమం మాత్రమే కాదు; సంగీత వారసత్వ పరిరక్షణలో భాగంగా చూడవచ్చు.
సంగీత విద్యకు చేసిన సేవకు సంబంధించి ఆయన ప్రధాన రచనలను పరిశీలిస్తే సంగీతాన్ని సాధారణ విద్యార్థికి సులభంగా అందించాలనే ఉద్దేశం స్పష్టమవుతుంది. సంగీత సాధనకు అవసరమైన స్వరజ్ఞానం, రాగజ్ఞానం, తాళజ్ఞానం, పాటల అభ్యాసం వంటి అంశాలను పద్ధతిగా అందించడానికి పుస్తకరూపంలో ప్రయత్నించడం ఆయన సంగీత సేవలో మరో ముఖ్యమైన కోణం.
ఒక మంచి సంగీత ఉపాధ్యాయుడు విద్యార్థికి పాట నేర్పుతాడు. కానీ ఒక సంగీత రచయిత ఆ విద్యను పద్ధతిగా వ్యవస్థీకరిస్తాడు. ఆకొండి శ్రీనివాస రాజారావుగారి కృషిలో ఈ రెండూ కలిసికట్టుగా కనిపిస్తుంది.
తప్పకుండా చెప్పవలసిన విషయం ఆయన వాగ్గేయకారుడు కూడా. ఇంచుమించు అందరి దేవతల మీద 100 కీర్తనలకు పైగా రచించి, స్వరపరిచి, గానం చేశారు. నవగ్రహ సంకీర్తనలు చేశారు. రెండు తిల్లానాలు రాశారు.
సంగీత రంగానికి ఇంత బహుముఖీనంగా వైవిధ్య సేవలు అందించిన ప్రధమ గణ్య సంగీతజ్ఞులలో రాజారావు కూడా ఒకరు అంటే అతిశయోక్తి కాదు.

– మాకినీడి సూర్య భాస్కర్