తెలుగు సాహిత్యంలో అత్యంత ప్రతిభావంతమైన కథా రచయితలలో ఒకరిగా నిలిచారు. వృత్తి రీత్యా న్యాయవాది అయిన వారు, తన రచనల ద్వారా సమాజంలోని అసమానతలు, అన్యాయాలు, దీనహీనుల బాధలను సూటిగా, పదునైన భాషలో చిత్రించి, పాఠకుల హృదయాలను కదిలించారు. ఆయన రచనలు సామాజిక న్యాయం కోసం ఒక న్యాయవాదిలా వాదించడమే కాక, అట్టడుగు సమాజంలోని జీవితాలను అత్యంత సానుభూతితో, సహృదయంతో ఆవిష్కరించాయి. భారతదేశానికి చెందిన గోర్కీ, సాహిత్య లోకంలో “రావిశాస్త్రి”గా ప్రసిద్ధి చెందిన రాచకొండ విశ్వనాధశాస్త్రి గారి జయంతి జ్ఞాపకం!

రాచకొండ విశ్వనాధశాస్త్రి గారు 1922 జూలై 30న శ్రీకాకుళం జిల్లాలో నారాయణమూర్తి, సీతాలక్ష్మి దంపతులకు జన్మించారు. శ్రీకాకుళం, విజయనగరం, విశాఖపట్నం జిల్లాల మాండలిక భాషా సొగసును, స్థానిక సంస్కృతిని ఆయన బాల్యంలోనే గ్రహించారు. ఈ మాండలిక భాష, ఆయన రచనలకు ప్రత్యేకమైన శైలిని, జీవం పోసింది. చిన్నతనం నుండే సాహిత్యం, సమాజం పట్ల ఆసక్తి కలిగిన రావిశాస్త్రి, తన చుట్టూ ఉన్న సామాజిక అసమానతలను గమనించి, వాటిని తన రచనల ద్వారా వ్యక్తం చేయాలనే సంకల్పం కలిగి ఉండేవారు.

విద్య మరియు వృత్తి:

రావి శాస్త్రి గారు ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయము నుండి తత్వ శాస్త్రములో బీ.ఏ (ఆనర్స్) చదివి, మద్రాసు యూనివర్సిటీ నుండి 1946 లో లా పట్టభద్రుడయ్యాడు. తన పితామహుడైన శ్రీరామమూర్తి వద్ద న్యాయ వృత్తి మెళుకువలు నేర్చుకొని 1950లో సొంత ప్రాక్టీసు పెట్టుకున్నారు. ఆరంభములో కఠోర కాంగ్రేసువాది అయినా 1960లలో మార్క్సిష్టు సిద్ధాంతాలచే ప్రభావితుడయ్యారు.
న్యాయశాస్త్రంలో శిక్షణ పొందిన ఆయన, న్యాయవాదిగా పనిచేస్తూ సమాజంలోని అట్టడుగు వర్గాల బాధలను, వారిపై జరిగే అన్యాయాలను నిశితంగా గమనించారు.
ఈ అనుభవాలు ఆయన రచనలకు బలమైన పునాదిగా నిలిచాయి. న్యాయవాదిగా ఆయన చూసిన సామాజిక వాస్తవాలు, ఆయన కథల్లోని పాత్రల ద్వారా జీవం పొందాయి.

సాహిత్య రచనలు….

రావిశాస్త్రి రచనలు తెలుగు సాహిత్యంలో ఒక ప్రత్యేక స్థానాన్ని ఆకర్షించాయి. ఆయన కథలు, నవలలు, నాటకాలు సామాజిక న్యాయం కోసం వాదించే శక్తివంతమైన సాధనాలుగా మారాయి. ఆయన రచనలు శ్రీకాకుళం, విజయనగరం, విశాఖపట్నం జిల్లాల మాండలికంలో, అట్టడుగు వర్గాల భాషలో, అత్యంత సహజంగా, సొగసుగా రూపొందాయి. ఆయన కథల్లోని పాత్రలు సామాన్య ప్రజల జీవితాలను, వారి బాధలను, ఆశలను, నిరాశలను ప్రతిబింబిస్తాయి.
ఆయన రచనల్లో సామాజిక అసమానతలు, ఆర్థిక దోపిడీ, ఉన్నత వర్గాల దౌర్జన్యం, దీనహీనులపై చిత్రహింసలు వంటి అంశాలు ప్రధానంగా కనిపిస్తాయి. ఆయన కథలు పాఠకుల హృదయాలను కదిలించే శక్తిని కలిగి ఉండటమే కాక, సమాజంలో మార్పు తీసుకురాగల సామర్థ్యాన్ని కూడా సంతరించుకున్నాయి. ఆయన రచనల్లోని పదునైన భాష, సూటిగా చెప్పే తీరు, సమాజంలోని అణగారిన వర్గాల తరపున వాదించే ధీమా ఆయనను ఒక ప్రత్యేక రచయితగా నిలిపాయి.

ప్రముఖ రచనలు….

1) అల్పజీవి: తెలుగు నవలా ప్రపంచంలో విజయవంతమైన, ప్రయోగాత్మక నవలల్లో రావిశాస్త్రి రచించిన ‘అల్పజీవి’ మిక్కిలి ఎన్నదగినది. జేమస్ జాయిస్ ‘చైతన్య స్రవంతి’ ధోరణిలో వచ్చిన మొదటి తెలుగు నవల ఇది. జేమస్ జాయిస్ రచనా పద్థతిని మొదటిసారిగా తెలుగు కథలకు అన్వయించినది కూడా రావిశాస్త్రినే. ఇది ఆయన” మొట్టమొదటి నవల.

2) మహిషీ, రత్తాలు-రాంబాబు: తరువాత రాజు మహిషీ,రత్తాలు-రాంబాబు అనే రెండు అసంపూర్ణ నవలల్ని రచించిచారు. ఈయన జీవిత చరమాంకంలో ఇల్లు అనే నవలను రచించారు. అయితే ఈయన రచించిన నవలల్లోకెల్లా ఈ అల్పజీవి నవలనే ఉత్తమమైన నవలగా విమర్శకులు భావించారు. ఆయన నవలల్లోకెల్లా అత్యధిక ప్రజాదరణ పొందిన నవల కూడా ఇదే.

3) ఆరుసారా కథలు: దోపిడీ వ్యవస్థలో అత్యంత దుర్బలంగా ఉన్నవారిని – గొంతులేని వారిని – ఎలా ధిక్కరిస్తారో ఆరు సార కథలు వివరిస్తుంది.ఆంధ్రలో మద్యపాన నిషేధ చట్టం తెచ్చి పెట్టిన అనేక విపరిణామాలను చిత్రిస్తూ ఆయన అద్భుతంగా రాసిన ఆరుసారా కథలు తెలుగు కథా సాహిత్యంలో ఒక విప్లవాన్ని సృష్టించి అందరిని ఆలోచింపచేసాయి. అధికార గర్వానికి ధనమదం తోడైతే పై వర్గం వారు ఎటువంటి దుర్మార్గాలు చేయగలరో ఆయన ‘నిజం’ నాటకంలో వ్యక్తం చేసారు.

రావిశాస్త్రి విశిష్టత…నటన మరియు ఇతర కృషి:

1983లో ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం వారు గౌరవ కళాప్రపూర్ణను ప్రకటిస్తే దానిని తిరస్కరించారు. అంతే కాకుండా 1966లో తీసుకున్న కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డును తిరిగి ఇచ్చి వేసారు. ఆ కాలంలో ఆయన జైలు శిక్షకు నిరసనగా 1975లో శాస్త్రి దానిని తిరిగి ఇచ్చారు, అయినప్పటికీ ఆయన పెరోల్‌పై బయటకు వచ్చారు.
……
ఆయన కథకుడే కాదు నటుడు కూడా. ఆయన వ్రాసిన నిజం నాటకంలోను, గురజాడ కన్యాశుల్కం నాటకంలోను నటించారు. నిజం నాటకం ఆరోజుల్లోనే, అంటే 1962 ప్రాంతంలో, వంద ప్రదర్శనలు ఇవ్వడం విశేషం.
ఆయన నాటకాలలో, సినిమాలలో నటించి, తన పాత్రల ద్వారా సామాజిక సందేశాలను ప్రజలకు చేర్చారు. ఆయన నటన కూడా ఆయన రచనల లాగే ప్రభావవంతంగా, హృదయస్పర్శిగా ఉండేది.

“రచయిత ప్రతివాడు తాను వ్రాస్తున్నది ఏమంచికి హాని కలిగిస్తుందో, ఏ చెడ్డకు ఉపకారం చేస్తుందో అని ఆలోచించవలసిన అవసరం వుందని నేను తలుస్తాను, మంచికిహాని, చెడ్డకు సహాయమూ చెయ్యకూడదని నేను భావిస్తాను” అన్నాడు రావిశాస్త్రి. 1922 జూలై 30న పుట్టి, పీడిత, తాడిత ప్రజల పక్షాన న్యాయంకోసం పోరాడి, విరసం వ్యవస్థాపకుల్లో ప్రముఖుడిగా నిలిచి, అన్యాయాల నెదిరించి నెలల తరబడి జైలుపాలై, ప్రభుత్వ బిరుదుల్ని, అవార్డుల్ని తిరస్కరించి, పతితుల కోసం, భ్రష్టుల కోసం, బాధాసర్పదష్టుల కోసం దగాపడ్డ తమ్ముల కోసం, చల్లారిన సంసారల కోసం, చీకట్లు ముసిరిన బ్రతుకుల కోసం.. తుది శ్వాసవరకు అవిశ్రాంతంగా ఉద్యమించి 1993, నవంబర్ 10 న రావిశాస్త్రి కన్నుమూశారు.

రావిశాస్త్రి ఒక రచయితగా, న్యాయవాదిగా, నటుడిగా సమాజంలోని అణగారిన వర్గాల తరపున గొంతుకగా నిలిచారు. ఆయన రచనలు సామాజిక న్యాయం కోసం వాదించే శక్తివంతమైన సాధనాలుగా నిలిచాయి. ఆయన జన్మదినం సందర్భంగా, ఆయన సాహిత్య కృషిని, సమాజం పట్ల ఆయన చూపిన సానుభూతిని స్మరించుకోవడం ఒక గౌరవంగా భావించాలి. రావిశాస్త్రి రచనలు ఈ రోజుకీ సమాజంలోని అసమానతలను ఎదుర్కొనేందుకు, మార్పు తీసుకురావడానికి ఒక ప్రేరణగా నిలుస్తాయి.